Trang chủBKTT Thiếu nhiBKTT Phổ thôngBKTT Nâng caoBKTT Tổng hợpVăn minh thế giớiKhám phá & Phát minhCác nướcĐại từ điểnMultimediaHướng dẫn  
 
Tiêu điểm
Các nhân tố chi phối sự hình...
Phòng thí nghiệm hóa học thiên văn
Sự va chạm giữa những thiên thể
Những chặng đường của kỷ...
Pulsar, một đồng hồ thiên...
Lược sử các phát minh
Niên đại địa chất
Thiên hà
Một số dạng vượn - người và...
Lược sử tiến hóa loài người
Thư viện ảnh
Rất hấp dẫn & phong phú
Hấp dẫn
Bình thường
Ít thông tin, kém hấp dẫn
 
  
Bạn chưa đăng nhập!
 BKTT Phổ thông   Vũ trụ - Khoa học & C.nghệ vũ trụ   Vũ trụ mênh mông - huyền bí


ĐỘ SÁNG, KÍCH CỠ VÀ VẬN TỐC

ĐỘ SÁNG, KÍCH CỠ VÀ VẬN TỐC

Độ sáng thực

Chúng ta mô tả một ngôi sao sáng đến mức nào trong bầu trời bằng độ sáng biểu kiến của nó. Độ sáng nầy gọi là biểu kiến bởi vì đó là sự đo cường độ sáng của ngôi sao như ta thấy vậy. Nó tùy thuộc vào ngôi sao xa đến mức nào, cũng như về độ sáng thật của ngôi sao. Vì lẽ nầy, một ngôi sao mờ ở gần có thể nhìn sáng hơn một ngôi sao sáng ở xa.

Để so sánh những độ sáng thực của những ngôi sao, ta phải xem xét mọi ngôi sao từ cự ly như nhau. Đây là nền tảng của thang độ sáng thật, hay độ sáng tuyệt đối. Độ sáng tuyệt đối của một ngôi sao là độ sáng biểu kiến ở cự ly 10 persecs hay chừng 33 năm ánh sáng.

Sao Đại cẩu (Sirius), sao sáng nhất đối với mắt ta, có độ sáng biểu kiến -1,45. Nhưng so với những ngôi sao cùng loại, nó không thực sáng đặc biệt như vậy, nó có một độ sáng tuyệt đối chỉ +1,41. Sao Deneb trong cung Thiên nga (Cygnus), có độ sáng biểu kiến +1,25, nhưng độ sáng tuyệt đối là 7,3. Nó là một trong những sao sáng nhất.

Trên thang tuyệt đối, mặt trời là một sao mờ, có độ sáng chỉ 4.8.

Ta có thể tính độ sáng tuyệt đối của một ngôi sao từ độ sáng biểu kiến của nó khi ta biết nó cách xa bao nhiêu. Đó là vì ta biết độ sáng thay đổi như thế nào với cự ly.

Cỡ sao

Độ sáng tuyệt đối là số đo độ sáng của một ngôi sao hay sao sáng như thế nào. Điều này tùy thuộc vào bề mặt nóng như thế nào và diện tích bề mặt. Nếu ta biết nhiệt độ của một ngôi sao và độ sáng của nó (độ sáng tuyệt đối), ta có thể tính toán diện tích bề mặt và đường kính của nó.

Ta thấy kích thước của các ngôi sao thay đổi rất nhiều. Mặt trời có đường kính 1.400.000 km (864.000 dặm). So với những ngôi sao cùng loại, mặt trời là một ngôi sao khá nhỏ và được xếp loại sao lùn. Nhiều sao có cỡ tương tự. Những ngôi sao khác to lớn hơn, và những sao khác nhỏ hơn nhiều. Những sao siêu khổng lồ có thể đường kính lớn hơn 500 lần, nhưng trái lại, những sao lùn trắng có thể nhỏ hơn mặt trời 100 lần.

▼ Những cặp sao

Gần nửa trong tất cả những ngôi sao chuyển động qua không gian cùng với một hay nhiều hơn những sao đồng hành. Đa số có một sao đồng hành đơn độc và được biết như những sao đôi. Trong một hệ sao song sinh tiêu biểu, (hình trên bên phải), hai sao (A và B) xoay tròn quanh trung tâm chung của khối. Tâm của khối lượng chuyển động qua không gian thành một đường thẳng, và những ngôi sao có vẻ lắc lư. Trong vài hệ sao song sinh, hai sao có vẻ xoay theo quỹ đạo trong cùng  mặt phẳng với đường ngắm từ địa cầu. Điều này có nghĩa rằng thỉnh thoảng  mỗi sao che lắp hay đi qua trước ngôi sao kia  (xem hình dưới bên phải). Nếu một sao (A)  sáng và một sao khác tối (B), độ sáng biến thiên như  trong đô thị dưới đây. Đường biểu diễn độ  sáng khuyết sâu khi sao B tối che lấp sao A  sáng. Độ sáng  sút giảm ít khi sao A sáng che lấp sao B tối.

Tìm ra khối lượng của một ngôi sao là điều khó. Nhưng khi một sao là một trong cặp sao trong một hệ sao song sinh thì khối lượng của nó có thể được tìm ra. Có thể tính được từ cự ly của hai sao và thời gian sao có khối lượng tương tự với khối lượng mặt trời. Vài sao chỉ có 1/10 khối lượng mặt trời, và những khác hơn 10 lần khối lượng mặt trời.

Những sao đang chuyển động

Những sao dường như cố định trên bầu trời, nhưng thật ra chúng đang di chuyển nhanh chóng qua không gian. Song phần lớn quá xa cách mà chuyển động của chúng không thể nhận thấy được, ngay sau hàng trăm năm.

Nói chung, những sao chuyển động về phía chúng ta hoặc rời xa ta theo một góc. Như vậy trong thời gian chúng sẽ phải chuyển động qua đường ngắm của ta. Chúng ta có thể phát hiện chuyển động nầy, gọi là chuyển động riêng, đối với vài sao gần, nhưng chỉ yếu ớt.

Ta có thể nhận thấy sự chuyển động của sao về phía hoặc ra xa chúng ta bằng cách khảo sát quang phổ của nó. Ta gọi chuyển động nầy là chuyển động xuyên tâm. Khi một ngôi sao chuyển động về hướng chúng ta, những vạch đen trong quang phổ của nó bị đổi chỗ về phía đầu màu lam. Khi một sao chuyển động xa ra, những vạch đen bị đổi chỗ về phía đầu màu đỏ. Độ lớn của sự chuyển về phía màu lam hay màu đỏ là số đo ngôi sao chuyển động nhanh như thế nào. 

 

▲ (H.nhỏ) Cụm sao đôi trong cung Thiên đế (Perseus) gọi là sao Cán kiếm (Sword – Handle) là một cụm sao mở, chứa chừng 350 ngôi sao.                                               

▲ (H.lớn) Cụm sao mỏ nầy trong cung Thập tự (Crux) được biết như là sao Hộp châu (Jewelbox) bởi vì những sao của nó nhấp nháy những màu sắc khác nhau và lấp lánh như những viên ngọc.                                                       

Những cụm sao hình cầu

Vài cảnh rất ngoạn mục của mọi thiên thể là những cụm sao hình cầu. Chúng gồm hàng trăm, hàng ngàn, thậm chí hàng triệu ngôi sao tụ tập thành nhóm gần với nhau trong không gian thành một hình cầu. Sáng nhất trong Bắc bán cầu là sao M13 (xem hình bên) trong cung Lực sĩ (Hercules). Nó được cấu tạo bởi chừng nửa triệu sao. Như trong đa phần những  cụm sao hình cầu có những sao rất già. Sao M13 là một trong khoảng 200 cụm sao hình cầu được tìm thấy trong vầng hào quang to lớn bao quanh trung tâm dải thiên hà chúng ta.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       

 

Xem thông tin tác giả tại đây    Phản hồi

 BKTT Phổ thông   Vũ trụ - Khoa học & C.nghệ vũ trụ   Vũ trụ mênh mông - huyền bí
Bầu trời đầy sao
Các chủng loại sao
Độ sáng, kích cỡ và vận tốc
Biểu đồ H-R
Những sao biến đổi
Tinh vân sáng
Giữa các sao
Sự sinh tử của những vì sao
Một ngôi sao ra đời
Duyệt theo chủ đề
BKTT Thiếu nhi
BKTT Phổ thông
BKTT Nâng cao
BKTT Tổng hợp
BKTT Phụ nữ
Văn minh thế giới
Khám phá & Phát minh
Từ điển
Các nước
Đất nước Việt Nam
Lịch sử & Văn hoá Thế giới
Hiện tượng bí ẩn & kỳ lạ
Tử vi và Phong thuỷ
Danh nhân Thế giới
Danh ngôn nổi tiếng
Trí tuệ Nhân loại
Thơ ca & Truyện ngắn
Ca dao Tục ngữ
Truyện cổ & Thần thoại
Truyện ngụ ngôn & Hài hước
Học tập & Hướng nghiệp
Giải trí - Game IQ - Ảo thuật
Câu đố & Trí thông minh
Cuộc sống & Gia đình
Hoạt động Thanh thiếu niên
Trang chủ  |  Danh ngôn nổi tiếng  |  Danh nhân Thế giới  |  Từ điển  |  Câu hỏi - ý kiến
© 2007-2012 www.bachkhoatrithuc.vn. All rights reserved.
Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử tổng hợp trên Internet số 1301/GP-TTĐT, cấp ngày 30/11/2011.
Công ty TNHH Dịch Vụ Trực Tuyến Polynet Toàn Cầu Làm web seo top google