Trang chủBKTT Thiếu nhiBKTT Phổ thôngBKTT Nâng caoBKTT Tổng hợpVăn minh thế giớiKhám phá & Phát minhCác nướcĐại từ điểnMultimediaHướng dẫn  
 
Tiêu điểm
Lỗ đen - một vực thẳm không đáy
Ứng dụng của laser - một thành...
Thiên hà
Kính thiên văn và đài thiên...
Những biện pháp phóng ngừa...
Chiến lược tìm kiếm dấu vết...
Khoa học vũ trụ thế kỷ XXI
Những người được giải thưởng...
Các nguồn năng lượng mới
Lược sử tiến hóa loài người
Thư viện ảnh
Rất hấp dẫn & phong phú
Hấp dẫn
Bình thường
Ít thông tin, kém hấp dẫn
 
  
Bạn chưa đăng nhập!
 Danh nhân Thế giới   101 Triết gia


WILLIAM XỨ OCKHAM

WILLIAM XỨ OCKHAM

TIỂU SỬ

            WILLIAM XỨ OCKHAM (còn đọc là Occam) (khoảng 1285 – 1349) là một học giả quan trọng người Anh và là một triết gia ảnh hưởng nhất thế kỷ XIV. Vào tu dòng Francisc lúc còn nhỏ tuổi, ông khởi sự học thần học tại Oxford năm 1309 hoặc 1310 và đã thỏa mãn những điều kiện để được theo học cao học thần học. Ông là nhà thần học và triết gia đi tiên phong phản bác những lập trường siêu hình và tri thức luận của Duy thực trung cổ, để thay thế vào đó lập trường duy danh (nominalism). Ông còn được coi là cha đẻ của tri thức luận hiện đại và triết học hiện đại nói chung. Theo ông, chỉ có những cá thể hiện hữu thay vì những phổ biến niệm (universal), những yếu tính (essence), hay những hình thái siêu cá thể, và rằng, những phổ biến niệm là những sản phẩm của sự trừu tượng hóa từ các cá thể bởi trí tuệ con người và không hề hiện hữu ngoài tinh thần. Ockham cũng được coi là một trong những nhà logic vĩ đại nhất mọi thời đại.

            William bị Giáo hoàng John XXII gọi về Avignon năm 1324 để khiển trách vì tội dị giáo, và ông bị quản thúc ở đó suốt bốn năm để chờ phiên tòa xét xử. Một ủy ban gồm nhiều nhà thần học được Giáo hoàng triệu tập để điều tra những giáo điều và trước tác của Ockham. Trong thời gian này, theo yêu cầu của dòng tu Francisc, Ockham tìm hiểu cuộc tranh luận giữa những người theo dòng tu Francisc và Giáo hoàng về vấn đề thanh bần, nó là trọng tâm của giáo thuyết Francisc nhưng lại bị Giáo hoàng chối bỏ. Ockham kết luận Giáo hoàng XXII là dị giáo, một lập trường mà về sau ông sẽ nói rõ trong trước tác của mình. Sau đó ông phải trốn khỏi Avignon, tìm sang nương náu ở triều đình vua Louis de Baviere. Tương truyền Ockham đã thốt ra với vua Louis câu nói thời danh sau đây. ''Tu me defendas gladio, ego te defendam calamo.'' (Xin đức Vua hãy che chở tôi băng lưỡi gươm, còn tôi, tôi sẽ bênh vực Vua bằng ngòi bút). Sau khi chỉ trích Giáo hoàng, Ockham bị rút phép thông công (excommunication). Ockham dành phần lớn quãng đời còn lại để viết về những vấn đề chính trị. Ông mất trong tu viện ở Munich, Bavaria (nay là nước Đức).

TRI THỨC LUẬN

            Cuộc tranh luận về những phổ biến niệm, một lần chót, đã được Ockham khơi động lại vào lúc kinh viện học sắp suy tàn.

            Vào những thế kỷ trước, từ Abélald đến Scotus qua St.Thomas Aquinas, đã nhiều lần các nhà kinh viện suy diễn ra nhiều hình thức trung hoà, nhất là duy thực trung hòa giữa duy danh và duy thực, theo đó giữa những cá vật khác nhau vẫn có những bản tính chung, khác biệt với những nguyên tắc cá tính hóa mặc dù không tách biệt nhau, ngoại trừ trong trí óc.

            Về mặt tâm lý, những lý thuyết ấy chủ trương rằng: trí năng của con người, trừu tượng hoá được từ những ấn ảnh đặc thù của kinh nghiệm cảm giác, một ý niệm khả tri; nhờ ý niệm khả tri ấy, trí năng mới lĩnh hội được một bản tính chung tách biệt với những điều kiện cá tính hoá.

            Đó là căn bản chung cho nhiều hình thức duy thực trung hòa khác nhau, nhằm giải đáp thắc mắc sau đây: trong mỗi cá vật, bản tính chung ấy có khác biệt với các cá vật không và khác biệt như thế nào?

            Tất cả các hình thức duy thực trung hoà đều trả lời rằng, bản tính chung ấy có khác biệt với mỗi cá vật, nhưng khác biệt như thế nào thì mỗi lập trường chủ trương hơi khác nhau: một là chủ trương rằng, bản tính chung ấy thực sự khác biệt với nguyên tắc cá vật hóa; hai là chủ trương rằng, bản tính chung ấy chỉ khác biệt một cách mô thức với nguyên tắc cá vật hóa - đó là lập trường của Duns Scotus; ba là chủ trương rằng, bản tính chung ấy chỉ khác biệt theo cách thái nhìn mặc dù nó vẫn bao hàm một ''nền tảng trong thực tại'' cho một sự khả dĩ phân biệt như thế. Đó là lập trường của Thomas Aquinas.

            Nói cách khác, theo lập trường duy thực, phổ biến là một bản tính chung hiện hữu trong khắp các sự vật đồng thời, nhưng theo Ockham, cùng một sự vật không thể đồng thời hiện hữu trong nhiều sự vật khác nhau được, vì vây, phổ biến không phải là một sự vật, một thực tại (res) được. Đối với ông, phổ biến niệm chỉ là một thực tại của trí khôn, và không có một độ lớn hữu thể nào cả. Nó chỉ hiện hữu trong linh hồn và do đó không hiện hữu trong sự vật.

            Trong trí thức luận của Ockham, cá vật là cái gì có thể tri thức được trước hết và chính xác nhất. Không có những ý tưởng phổ biến trong Thiên Chúa được, trái lại, Thiên Chúa chỉ tạo dựng duy những cá vật. Điều ấy Duns Scotus đã nói và Ockham nói lại một cách triệt để hơn.

            Hậu quả tất nhiên của chủ trương duy danh triệt để này là thái độ hoài nghi đối với mọi khoa học và tri thức tổng quát nếu chúng chỉ chú trọng những gì phổ biến và tất yếu, vì theo nguyên tắc cốt yếu nhất của duy danh, một cách tự nhiên, đối với chúng ta chỉ có cá vật và cái ngẫu nhiên mới là thực tại có thể tri giác và tri thức được. Như thế, rõ ràng Ockham đã mở đường cho khuynh hướng duy nghiệm, vì với ông, chỉ có kinh nghiệm giác quan mới là chính xác nhất: chúng ta không cần gì ngoài lối nhìn cảm giác, trực giác đối với những đối tượng ở ngoại tại và cả những gì xảy ra trong trí óc ta. Và nếu có thể biết được bằng những gì trực tiếp và đơn giản như kinh nghiệm cảm giác đối với những cá vật và ngẫu nhiên thì đừng nói đến những phổ biến niệm là những cái gián tiếp và phức tạp làm gì.

            Nói tóm lại, đối với Ockham, nếu chỉ có cá vật là thực tại, còn phổ biến niệm là hư danh thì không thể có một tri thức nào vững chắc và chính xác ở phía các phổ biến niệm.

NHỮNG TÁC PHẨM CHÍNH

            Inter Maggistrum et Discipulum (1334; Giữa Thầy và Trò)

            Tractatus de Imperatorum et Pontificum Potestate (1347; Khái luận về quyền binh của các Vua và của các Giáo hoàng).

            Summa Totius Logicae (trong khoảng 1317 đến 1328; Lôgic học Toàn thư)

            Philosophia naturalis (trong khoảng từ 1317 đến 1328; Triết lý Tự nhiên)

Xem thông tin tác giả tại đây    Phản hồi

 Danh nhân Thế giới   101 Triết gia
Saint thomas aquinas
Duns scotus
William xứ Ockham
Nicholas xứ Cusa
Niccolò Machiavelli
Francis Bacon
Thomas Hobbes
René Descartes
Pierre Gassendi
Duyệt theo chủ đề
BKTT Thiếu nhi
BKTT Phổ thông
BKTT Nâng cao
BKTT Tổng hợp
BKTT Phụ nữ
Văn minh thế giới
Khám phá & Phát minh
Từ điển
Các nước
Đất nước Việt Nam
Lịch sử & Văn hoá Thế giới
Hiện tượng bí ẩn & kỳ lạ
Tử vi và Phong thuỷ
Danh nhân Thế giới
Danh ngôn nổi tiếng
Trí tuệ Nhân loại
Thơ ca & Truyện ngắn
Ca dao Tục ngữ
Truyện cổ & Thần thoại
Truyện ngụ ngôn & Hài hước
Học tập & Hướng nghiệp
Giải trí - Game IQ - Ảo thuật
Câu đố & Trí thông minh
Cuộc sống & Gia đình
Hoạt động Thanh thiếu niên
Trang chủ  |  Danh ngôn nổi tiếng  |  Danh nhân Thế giới  |  Từ điển  |  Câu hỏi - ý kiến
© 2007-2012 www.bachkhoatrithuc.vn. All rights reserved.
Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử tổng hợp trên Internet số 1301/GP-TTĐT, cấp ngày 30/11/2011.
Công ty TNHH Dịch Vụ Trực Tuyến Polynet Toàn Cầu Làm web seo top google