Trang chủBKTT Thiếu nhiBKTT Phổ thôngBKTT Nâng caoBKTT Tổng hợpVăn minh thế giớiKhám phá & Phát minhCác nướcĐại từ điểnMultimediaHướng dẫn  
 
Tiêu điểm
Bối cảnh xuất hiện của con người
Sự tìm kiến những hành tinh...
Ứng dụng của laser - một thành...
Những biến đổi của bề mặt Trái đất
Lý thuyết mới về cấu tạo của...
Nghe lỏm tín hiệu của những...
Những người được giải thưởng...
Khoa học vũ trụ thế kỷ XXI
Thiên hà phát sóng vô tuyến
Có sự sống ngoài trái đất hay...
Thư viện ảnh
Rất hấp dẫn & phong phú
Hấp dẫn
Bình thường
Ít thông tin, kém hấp dẫn
 
  
Bạn chưa đăng nhập!
 Danh nhân Thế giới   101 Triết gia


FRANCIS BACON

FRANCIS BACON

TIỂU SỬ

            FRANCIS BACON, 1st Viscount st Albans (22/1/1561 – 9/4/1626) là triết gia, chính khách người Anh. Ông được phong hiệp sĩ năm 1593, được phong nam tước năm 1618, và từ tước năm 1621.

            Ông khởi đầu sự nghiệp với tư cách một luật gia, nhưng ông nổi tiếng với tư cách người biện hộ về mặt triết học cho cuộc cách mạng khoa học. Các tác phẩm của ông thiết lập và truyền bá phương pháp luận quy nạp cho nghiên cứu khoa học, thường được gọi là phương pháp Bacon. Quy nạp nghĩa là rút ra tri thức từ thế giới tự nhiên thông qua thực nghiệm, quan sát và kiểm định các giả thuyết. Trong bối cảnh của thời đại ông, những phương pháp như thế được liên kết với những khuynh hướng thần bí.

            Francis Bacon sinh tại York House Strand, London, là con út trong gia đình có năm người con trai của Sir Nicholas Bacon, quan đại thủ ấn của nữ hoàng Elizabeth I. Mẹ ông, Ann Cooke Bacon là vợ thứ hai của Sir Nicholas, một tín đồ của Giáo hội thanh giáo (hay còn gọi là Giáo hội cải cách), con gái của Sir Anthony Cooke.

            Các nhà viết tiểu sử cho rằng, Bacon được giáo dục tại nhà từ rất sớm, và sức khoẻ của ông trong thời gian ấy, cũng như sau này, không tốt. Ông vào Học viện Chúa Ba ngôi, Cambridge, năm 1573 ở tuổi 12, ở đó ba năm với người anh trai Anthony Bacon.

            Tại Cambridge, lần đầu tiên ông được gặp nữ hoàng, người bị ấn tượng mạnh vì trí tuệ thần đồng của ông, và quen gọi ông là “quan thủ ấn trẻ''. Cũng tại đây, việc nghiên cứu khoa học của ông đã đưa ông đến kết luận rằng, các phương pháp hiện hành (và từ đó các kết quả) là sai lầm. Ông càng tôn kính cá nhân Aristotle bao nhiêu thì càng coi thường triết học Aristotle bấy nhiêu, vì cho rằng, nó vô ích, gây tranh cãi và sai lầm trong những mục tiêu của nó.

            Cái chết đột ngột của cha ông vào tháng 2 năm 1579 ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc đời ông. Sir Nicholas đã dành dụm một số tiền lớn để mua một điền trang cho người con trai út, nhưng ông qua đời trước khi thực hiện chuyện đó, nên Francis chỉ còn được một phần năm số tiền ấy. Vào đời trong tình trạng thiếu thốn, ông phải vay mượn tiền bạc thường xuyên.

            Ông trở thành nghị viên ở tuổi 23, và lần lượt là phó chưởng lý, tổng chưởng lý, quan đại thủ án (như cha ông), đại pháp quan (tức chủ tịch Nghị viện). Tháng 3 năm 1626, Bacon đến London. Một hôm, đang đi trên đường đầy tuyết, ông nảy ra ý tưởng dùng tuyết để bảo quản thịt. Bacon mua một con gà để thử nghiệm, nhưng trong khi cố gắng nhồi tuyết vào con gà, ông bị nhiễm trùng. Sau đó, ông bị sưng phổi và qua đời ngày 9 tháng 4 năm 1626 tại Highgate, để lại món nợ 22 ngàn bảng.

BỐI CẢNH TRÍ THỨC

            Bacon có vẻ như một nhà tư tưởng độc đáo khác thường vì nhiều lý do. Trước hết, ông viết vào đầu thế kỷ XVII về khoảng trống triết học ở nước Anh. Triết gia người Anh vĩ đại cuối cùng William xứ Ockham đã qua đời năm 1347, gần hai thế kỷ rưỡi trước khi tác phẩm Sự Thăng tiến của Kiến thức của Bacon ra đời. Triết gia thực sự quan trọng cuối cùng – John Wycliffe đã mất không lâu sau đó, năm 1384.

            Tại Anh vào cuối thế kỷ XVI có ba hệ thống tư tưởng thịnh hành: chủ nghĩa kinh viện Aristotle, chủ nghĩa nhân đạo kinh viện và thẩm mỹ, thuyết huyền bí. Tính chất chính thống của triết học Aristotle đã được tiếp thêm sức sống ở Châu Âu Cơ Đốc giáo La Mã. Nhìn chung tri thức ở nước Anh vẫn là tri thức từ triết học chính truyền của Aristotle, mặc dù dã có ít nhiều phê phán lôgic học của Aristotle nổi lên ở Cambridge khoảng giữa thập niên 1570 vào thời Bacon là sinh viên. Nhưng những phê bình như vậy chỉ tìm kiếm sự đơn giản nhân danh tính hiệu quả tu từ học chứ không - như cách Bacon phê bình - quan tâm đến tri thức trọng yếu, hữu ích về mặt thực hành về tự nhiên.

            Truyền thống nhân văn Cơ Đốc giáo của Petrarch, Lorenzo Valla, và gần hơn cả, của Erasmus là lực lượng tích cực. Tương phản với chủ nghĩa khổ hạnh chính thống, truyền thống này, trong một số phương diện, có khuynh hướng ngợi ca thế giới và những niềm vui của nó và ủng hộ cái đẹp của nghệ thuật, ngôn ngữ, và tự nhiên, mặc dù vẫn còn khá thờ ơ với những suy tư tôn giáo.

            Dòng chảy tư tưởng quan trọng thứ ba trong thế giới mà Bacon được sinh ra là dòng chảy của những nghiên cứu huyền bí, hay chủ nghĩa bí truyền, nghĩa là, theo đuổi những cái tương tự thần bí giữa con người và vũ trụ, hoặc nghiên cứu những lực lượng siêu nhiên chi phối các tiến trình tự nhiên.

NHỮNG NGẪU TƯỢNG

            Trong tác phẩm đầu tiên Công cụ mới (1620), Bacon bàn về những nguyên nhân sai lầm của con người trong khi truy tìm tri thức. Aristotle đã nói về những ảo tưởng lôgic, thường thấy trong suy luận của con người, nhưng Bacon độc đáo ở chỗ tìm thấy những nguyên nhân tâm lý đằng sau những hình thức suy luận. Ông sáng tạo ẩn dụ ''ngẫu tượng'' để nói tới những nguyên nhân sai lầm như thế của con người.

            Bacon phân biệt bốn loại ngẫu tượng, hoặc những xu hướng sai lầm chính. Những ngẫu tượng của bộ lạc là những khiếm khuyết trong trí tuệ, nhân loại nói chung thường mắc phải. Ví dụ, một là khuynh hướng đơn giản hóa quá mức, tức là khuynh hướng nhân danh sự gọn gàng, cho rằng, có một trật tự trong lĩnh vực tìm kiếm ưu việt hơn trật tự hiện có. Và một là xu hướng chịu ảnh hưởng quá mức bởi những biến cố kích động hay quá đột ngột mà thực ra chúng không nói lên cái gì hết.

            Những ngẫu tượng hang động là những kiểu lập dị về trí tuệ của các cá nhân. Người này có thể tập trung vào sự tương đồng, người kia tập trung vào những dị biệt, giữa các sự vật. Người này bám chặt vào chi tiết, người nọ ôm cứng cái tổng thể.

            Những ngẫu tượng chợ búa là những kiểu sai lầm thông qua ngôn ngữ. Luôn có một nét đặc trưng của triết học Anh là nhấn mạnh cái bản chất bất khả tin cậy của ngôn ngữ, mà nhìn theo lối duy danh, là sự ứng biến của con người. Các nhà duy danh cho rằng, ngay dù sức mạnh của diễn ngôn đến từ Thượng Đế, nhưng chính Adam là người đặt tên cho các con vật và từ đó trao cho sức mạnh của ngôn ngữ sự hiện thực hóa cụ thể của nó. Bacon đặc biệt quan tâm đến sự hời hợt của những dị biệt rút ra từ ngôn ngữ thường ngày, qua đó những sự vật khác biệt về căn bản được xếp chung với nhau (ví dụ, cá voi và cá như là cá) và những sự vật giống nhau về căn bản thì lại phân biệt (băng, nước, hơi nước). Nhưng ông còn quan tâm, như các nhà phê bình ngôn ngữ sau này, đến khả năng của từ ngữ lôi kéo con người vào những tranh luận vô nghĩa (ví dụ, những cuộc tranh cãi về số phận của Chúa Trời). Về mặt này, tư tưởng của Bacon đã gần như có tầm ảnh hưởng không thua gì những công bố của ông về tri thức tự nhiên, cổ vũ cho một truyền thống dài lâu của chủ nghĩa duy lý hoài nghi, từ Thời kỳ Ánh sáng đến thuyết thực chứng của Auguste Comte của thế kỷ 19 và thuyết thực chứng lôgic của thế kỷ 20.

            Nhóm ngẫu tượng thứ tư và cuối cùng là những ngẫu tượng sân khấu: Ông muốn nói tới những hệ thống triết học sai lầm theo thuật ngữ của ông, trong đó nó thừa nhận tất cả tín điều của bất kỳ cấp độ khái quát nào. Luận diêm phê phán của Bacon, trong khi bàn về các ngẫu tượng sân khấu rất sống động nhưng không thật sâu sắc về mặt triết học. Ví dụ, ông nói về những điệu bộ vô ích của các nhà nhân văn, nhưng đó không phải là đề tài thích đáng để ông phê phán. Các nhà nhân văn thực sự là những phản - triết gia, họ không phải là vô lý khi chuyển sự chú tâm của mình sang những vấn đề phi triết lý bởi vì rõ ràng các triết gia không thể đi đến những kết luận hoặc được số đông nhất trí hoặc hữu ích. Bacon thực sự có điều muốn nói về triết lý hoài nghi mà các nhà nhân văn viện tới khi họ cảm thấy cần đến nó. Về vấn đề chủ nghĩa hoài nghi dính dáng đến những ngờ vực đối với suy luận diễn dịch, ông không tranh cãi. Về vấn đề chủ nghĩa hoài nghi được áp dụng không phải cho suy luận nhưng cho khả năng của các giác quan để hỗ trợ suy luận với những tiền đề khả tín khởi đầu, ông loại bỏ nó qua một bên quá dễ dàng.

            Một khi những ngẫu tượng đã bị xóa bỏ rồi, trí tuệ tự do tìm kiếm tri thức về những quy luật tự nhiên dựa trên thực nghiệm. Bacon cho rằng, không có gì tồn tại trong tự nhiên ngoại trừ các cơ thể (các sự vật) hoạt động tuân theo những quy luật cố định. Những quy luật này là ''những hình thái''. Ví dụ, Bacon nghĩ rằng, hình thái hoặc nguyên nhân của nhiệt là sự chuyển động của những phân tử rất nhỏ tạo nên một cơ thể. Hình thái này là cái mà sự tồn tại của nhiệt dựa vào. Cái mà phép quy nạp tìm cách chứng tỏ là một vài quy luật thì hoàn toàn thông thường, phổ quát trong ứng dụng. Trong mọi trường hợp của nhiệt, có một thay đổi có thể đo lường được trong sự chuyển động của các phần tử tạo nên cơ thể chuyển động.

            Bacon nghĩ rằng, phép quy nạp khoa học diễn tiến như sau. Thứ nhất, chúng ta tìm những trường hợp mà ở đó, với một vài thay đổi nào đó, thì một vài thay đổi khác nhất định phải xảy ra. Ông ví dụ, nếu một vài thay đổi trong hình thái (chuyển động của các phân tử) xảy ra, nhiệt luôn luôn sinh ra. Chúng ta tìm ra tất cả ''những bằng chứng tích cực” của hình thái đưa đến kết quả của hình thái đó. Kế đến, chúng ta xem xét những bằng chứng tiêu cực, những trường hợp mà khi vắng mặt hình thái, sự thay đổi về chất không xảy ra. Trong khi tiến hành các phương pháp này, điều quan trọng là tìm cách tạo ra ''những bằng chứng đặc quyền'' về mặt thực nghiệm, những ví dụ đặc biệt nổi bật và tiêu biểu của hiện tượng đang được nghiên cứu. Sau cùng, trong những trường hợp mà đối tượng đang dược nghiên cứu hiện diện “lúc đậm lúc nhạt'', chúng ta phải xem xét lý do tại sao những thay đổi này xảy ra. Trong ví dụ kể trên, những thay đổi về lượng theo nhiệt độ sẽ khớp với những thay đổi về lượng theo tốc độ chuyển động của các phần tử. Phương pháp này ngụ ý rằng, trong nhiều trường hợp chúng ta có thể sáng tạo ra những công cụ để đo lường những thay đổi về trình độ. Dĩ nhiên, những sáng tạo như thế là kết quả khả hữu và cần thiết của công tác nghiên cứu khoa học.

            Phương pháp luận thực nghiệm hiện đại (nhưng không hoàn toàn mới) gây chú ý của Bacon đã ảnh hưởng đến những khuôn mặt kiệt liệt như Sir John Herschel và John Stuart Mill, những người sẽ khái quát hóa những kết quả của ông và sử dụng chúng như là nền tảng để đưa ra những thấu thị mới về phương pháp luận khoa học.

            Thật ngạc nhiên, cuộc luận chiến của Bacon nhắm thẳng vào tính chất chính thống của chủ nghĩa kinh viện đầy những phép tu từ. Có thể ông cho rằng, chủ nghĩa kinh viện vì tính chất sinh sự và gây hoài nghi dai dẳng của nó dã đủ mất uy tín rồi. Trong cái nhìn của ông, nó chủ yếu là một kỹ thuật ngôn từ cho sự kéo dài vô hạn những lý lẽ lửng lơ bằng cách rút ra những dị biệt giả tạo. Ông nhận thấy sự yếu ớt của khoa học Aristotle, tức là nỗ lực của nó muốn rút ra những kết luận căn bản từ những tiền đề hiển nhiên trong trực giác, và biện luận rằng, những chân lý có vẻ hiển nhiên vừa không sáng sủa vừa không bất khả tranh cãi. Có lẽ sự bất đồng thành công nhất của Bacon đối với chủ nghĩa kinh viện là ở chỗ ông tin rằng, tri thức tự nhiên là tích lũy, một quá trình khám phá, chứ không phải quá trình lưu giữ. Sống trong một thời đại mà những thế giới mới đang được khám phá trên Trái Đất, ông có thể tự do thoát khỏi quan điểm cho rằng, mọi thứ mà con người cần biết đã dược nói ra hết rồi trong Kinh Thánh hoặc bởi Aristotle.

            Chống lại sự học tập kỳ quái của những nhà nghiên cứu huyền bí, Bacon cho rằng, những tường trình cá nhân là không đầy dủ, đặc biệt vì con người dễ bị kích động tin vào những điều kỳ lạ hấp dẫn. Những quan sát giá trị có thể củng cố cho các lý thuyết phải lặp đi lặp lại được. Bacon ủng hộ việc nghiên cứu tự nhiên chống lại những kẻ coi đó là thấp hèn hay nguy hiểm. Ông cho rằng, cần một trình tự hợp tác và có phương pháp đồng thời ông bài bác chủ nghĩa cá nhân và trực giác.

            Mặc dù, như đã nêu trên, sự tường trình có hệ thống của Bacon về triết lý nhân văn và công dân'' (tức là khoa học nhân văn và xã hội) chỉ là một công việc nghệ thuật thực hành, hay kỹ thuật, nhưng những nghiên cứu về lịch sử và luật học, dù gì đi nữa, cũng rất mạnh mẽ về mặt lý thuyết. Trong Sự Thăng Tiến của tri thức (1605) và Những cách ngôn của luật (1630), những suy tư của ông về luật thực chất là những nghiên cứu khoa học về luật, không phải kiểu chú giải ra vẻ am hiểu như xưa nay mà hầu hết các nhà luật học của thời ông hài lòng. Về chính trị, Bacon khắc khoải ý muốn tách nhà nước khỏi tôn giáo như ông sẽ giải phóng khoa học khỏi tôn giáo - cả hai mối quan tâm này đều cho thấy ông không sốt sắng mấy với tôn giáo. Ông ủng hộ chế độ quân chủ của vua Tudor và chống lại những ngăn trở pháp lý vì nó hợp lý và hiệu quả. Ông không đủ kiên nhẫn chịu đựng những điều ngơ ngẩn trong quyền hành thần thánh mà vua James I say mê. Bacon viết rất ít về giáo dục, nhưng sự công kích đáng ghi nhớ của ông vào căn bệnh ám ảnh với từ ngữ của chủ nghĩa kinh viện - căn bệnh ám ảnh từ ngữ này được lây sang các nhà nhân văn - đã mang lại những thành công trong lý thuyết giáo dục của Comenius, người thừa nhận ảnh hưởng của Bacon trong luận điểm của ông, theo đó, trẻ em nên học những điều thực tế và những cuốn sách thực tế.

NHỮNG TÁC PHẨM CHÍNH

            Essays (1597; Những khảo luận)

            Novum Organum (1620; Công cụ mới)

            De Augmentis Scientiarum (1623; đây là bản tiếng Latinh có bổ sung mở rộng của cuốn The Advancement of Learning – Sự thăng tiến của tri thức).   

 

 

Xem thông tin tác giả tại đây    Phản hồi

 Danh nhân Thế giới   101 Triết gia
Nicholas xứ Cusa
Niccolò Machiavelli
Francis Bacon
Thomas Hobbes
René Descartes
Pierre Gassendi
Blaise Pascal
Baruch Spinoza
John Locke
Duyệt theo chủ đề
BKTT Thiếu nhi
BKTT Phổ thông
BKTT Nâng cao
BKTT Tổng hợp
BKTT Phụ nữ
Văn minh thế giới
Khám phá & Phát minh
Từ điển
Các nước
Đất nước Việt Nam
Lịch sử & Văn hoá Thế giới
Hiện tượng bí ẩn & kỳ lạ
Tử vi và Phong thuỷ
Danh nhân Thế giới
Danh ngôn nổi tiếng
Trí tuệ Nhân loại
Thơ ca & Truyện ngắn
Ca dao Tục ngữ
Truyện cổ & Thần thoại
Truyện ngụ ngôn & Hài hước
Học tập & Hướng nghiệp
Giải trí - Game IQ - Ảo thuật
Câu đố & Trí thông minh
Cuộc sống & Gia đình
Hoạt động Thanh thiếu niên
Trang chủ  |  Danh ngôn nổi tiếng  |  Danh nhân Thế giới  |  Từ điển  |  Câu hỏi - ý kiến
© 2007-2012 www.bachkhoatrithuc.vn. All rights reserved.
Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử tổng hợp trên Internet số 1301/GP-TTĐT, cấp ngày 30/11/2011.
Công ty TNHH Dịch Vụ Trực Tuyến Polynet Toàn Cầu Làm web seo top google